فناوری اطلاعات (IT) به مطالعه، طراحی، توسعه، پیادهسازی، پشتیبانی یا مدیریت سیستمهای اطلاعاتی مبتنی بر رایانه میپردازد. این اصطلاح در دهه ۱۹۹۰ جایگزین اصطلاحات پردازش دادهها و سیستمهای اطلاعات مدیریت شد که در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ بسیار رایج بودند. این فناوری معمولا به تولید، پردازش، نگهداری و توزیع اطلاعات در موسسات بزرگ اشاره دارد. در دهه اخیر، فناوری اطلاعات علاوه بر خودکارسازی ادارات و توسعه ادارات بیکاغذ، سازمآنهای مجازی، سازمآنهای دیجیتالی، تجارت الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی، شهر الکترونیکی و دولت الکترونیکی، مفاهیمی از قبیل مدیریت دانایی و منابع اطلاعاتی و فراتر از همه زندگی الکترونیکی (E-LIFE) را بیش از پیش مطرح و قابل دستیابی ساخته است. با غلبه و حاکمیت دنیای الکترونیک بر دنیای سنتی گذشته، طبیعی است که ما اطلاعات و دانش را عامل اصلی کسب قدرت بدانیم و نرمافزارهای کاربردی آن را جزو ابزارهای فرعی کسب قدرت در کلیه صحنه های رقابت بشناسیم. در واقع همه حوزههای فعالیت الکترونیکی مذکور در راستای اهداف فناوری اطلاعات است.
واژه OLAP در اوایل سالهای 1990 شکل گرفت. این واژه توضیحی بر کلاس خاصی از سیستمهای نوینی بود که برای آنالیزهای پیچیده و Queryهای با کارائی بهتر، طراحی و بهینه شده بودند. با استفاده از این واژه مشخص میگردد که مقصود از طرح چنین سیستمی، آنالیز و تحلیل آماری دادهها است، نه پردازش تراکنشهای کاربران.
Nigel Pendse واژه FASMI->Fast Analysis of Shared Multidimensional Information را بجای OLAP پیشنهاد مینماید. با مطرح شدن سیستمهای Business تاکید بیشتری بر "Online" و "Analytical" بودن چنین سیستمیخواهد بود، تا جایی کهاین سیستمها به تدریج از Offline بودن به سوی Near Real time تغییر مسیر داده و امروزه با Integrated و یکپارچه شدن در سیستمهای عملیاتی، عملاً به طرف سیستمهای Online گام بر میدارد.
سابقه تاریخی OLAP به سالهای 1957-1962 میلادی برمیگردد. در آن زمان Kenneth E. Iverson در زبان برنامهنویسی خود APL، اشارهای به مدل چند بُعدی داشت. البته در آن زمان محدودیتهای سخت افزاری و نرم افزاری سبب شد تا نمونه عملی این مدل به ورطه ظهور نرسد. در سال 1970 اولین نمونه، توسط شرکت Express (که بعدها در سال 1995 توسط اُوراکل تصاحب شد) ایجاد گردید. از آن پس ابزارهای OLAP کم کم شروع به خود نمایی کرده و در بدو امر برای اهداف مالی و بازاریابی استفاده میشد. امروزه ابزارهای OLAP بسیاری از سازندگانی همچون IBM, SAP, Hummingbird Communications, SAS Institute, Computer Associates, and SPSS در بازار قابل دسترسی است. امروزه ماركت این ابزارها به شدت رو به رشد بوده و سرعت آن بیش از سایر ابزارها میباشد. ارزش این مارکت در سال 1996 برابر با 1 بیلیون دلار، در سال 2003 حدود 7,3 و در سال 2006 معادل 7,5 بیلیون دلار تخمین زده شده.
امروزه 3 گزینه اصلی پیش روی مشتریان برای استفاده از ابزارهای OLAP قرار دارد:
- خرید یک محصول تخصصی OLAP.
- استفاده از قابلیّتهای عمومیOLAP-Cube موجود در نرم افزارهای عادی مانند Spread sheetها.
- استفاده از یک ابزار تخصصی تحلیلی آماری.
انتخاب مناسبترین ابزار تخصصی OLAP، پروسهای پیچیده بوده و نیازمند دانش فنی و آشنائی تخصصی با ابزارهای موجود، است و خود ابزار نیز بسیار گران تمام خواهد شد. 2 انتخاب بعدی نسبتاً ارزانتر خواهد بود. به طور مثال ابزاری همچون صفحه گسترده Excel با امکان Pivot Table (یا Share Point با Power Pivot در SQLServer 2008R2) قادر به ارائه OLAP Cube میباشد. کاربران قادر خواهند بود با هر دو محیط اخیر، به راحتی و به شکلی موثر در تعامل باشند. روشی دیگر نیز موجود است. اضافه کردن یکسری Plug-in/Add-in به صفحه گسترده Excel است. این مورد توسط سایر تولید کنندگان به Excel اضافه شده است همانند Oracle BI add-in. روند عمومیبین نرمافزارها نیز، بر این بخش حاکم است. افزایش کیفیت، بهبود User-Friendly بودن GUI سیستم و کاهش قیمت محصول در طول زمان.
منبع: کتاب رهیافتی بر هوش تجاری، انباره داده و داده کاوی ، نگارنده خشایار جام سحر